Pas fitores së thellë elektorale të Péter Magyar, Hungaria hyri në një epokë të re politike përderisa kryeministri i ri u betua simbolikisht në Ditën e Evropës. Gjashtëmbëdhjetë vitet e mëparshme nën Viktor Orbán u karakterizuan nga një erozion i ndjeshëm demokratik dhe kapje e shtetit, krahas largimit gradual të Hungarisë nga partnerët dhe aleancat e saj perëndimore. Në të njëjtën kohë, Budapesti forcoi lidhjet me liderë të afërt ideologjikisht në të dy anët e Atlantikut, përfshirë këtu edhe akterë politik në Ballkanin Perëndimor. Me kalimin e kohës, Hungaria u shfaq si një akter rajonal me ndikim dhe njëkohësisht si një nga forcat më përçarëse në Ballkanin Perëndimor, duke ofruar mbështetje politike dhe financiare për liderët me mendësi të ngjashme dhe duke minuar konsensusin evropian mbi vendimet kryesore që lidhen me zgjerimin e BE-së.

Kjo analizë shqyrton rolin e Hungarisë në Ballkanin Perëndimor dhe argumenton se me ndryshimin e regjimit në Budapest, priten zhvillime pozitive. Disa aspekte do të mbeten të pandryshuara, përfshirë mbështetjen e Hungarisë për integrimin në BE të rajonit dhe angazhimin e saj në operacionet ndërkombëtare paqeruajtëse. Nga ana tjetër, rrjeti rajonal joliberal, i udhëhequr nga vetë Orbán, nuk do të mbështetet më nga qeveria e re hungareze – as politikisht dhe as financiarisht. Edhe pse lidhjet me liderët e fortë rajonalë do të mbeten pragmatike, realiteti i ri politik mund të krijojë një mundësi për Prishtinën dhe Sarajevën që të forcojnë marrëdhëniet me Hungarinë pa ndikimin (dashakeq) të Beogradit dhe Banja Lukës mbi Budapestin.

Hungria dhe Ballkani Perëndimor

Ballkani Perëndimor mbetet rajoni i vetëm ku Hungaria ka arritur të ushtrojë ndikim përtej asaj që zakonisht pritet nga një shtet relativisht i vogël. Afërsia gjeografike, përvojat e përbashkëta historike, potenciali ekonomik, partneritetet politike të nxitura nga ideologjia dhe ekzistenca e pakicës hungareze në Vojvodinë kanë mbështetur ambiciet e Orbán për ta pozicionuar Hungarinë si një akter rajonal.

Megjithatë, Ballkani Perëndimor kishte rëndësi strategjike për Budapestin edhe para ardhjes në pushtet të Orbán, dhe disa elemente të angazhimit rajonal të Hungarisë i paraprijnë periudhës 16-vjeçare të ish-kryeministrit. Disa aspekte të politikës së jashtme hungareze janë ruajtur nga një qeveri në tjetrën, përfshirë edhe gjatë Orbán, i cili ruajti vazhdimësinë në disa fusha.

Mbështetja për integrimin euroatlantik ka përfaqësuar vazhdimisht një shtyllë qendrore të politikës së Hungarisë ndaj Ballkanit Perëndimor. Pavarësisht retorikës gjithnjë e më armiqësore të qeverisë hungareze ndaj “Brukselit” dhe mesazheve të saj të përsëritura anti-BE-së në kontekstet e politikës së brendshme dhe të jashtme, Budapesti ka mbetur një mbështetës i fortë i NATO-s dhe zgjerimit të BE-së në rajon. Politikisht, Hungaria ka theksuar domosdoshmërinë gjeopolitike të integrimit të Ballkanit Perëndimor – veçanërisht Serbisë – në BE. Pikëpamja se zgjerimi është një imperativë gjeopolitike ekzistonte shumë kohë përpara pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia. Në nivel teknik, ajo ka ndihmuar vendet e rajonit në kuptimin dhe zbatimin e acquis të BE-së.

Gjatë dekadës së fundit, Hungaria ka rritur si personelin ashtu edhe kapacitetet e saj në misionet ndërkombëtare paqeruajtëse në rajon, veçanërisht në KFOR-it në Kosovë dhe IFOR/SFOR-it, më vonë EUFOR Althea, në Bosnje dhe Hercegovinë. Hungaria gjithashtu u bë anëtari i parë i NATO-s nga vendet post-socialiste që mori komandën vjetore të KFOR-it dhe EUFOR-it në vitet 2021–2022 dhe 2024, përkatësisht. Kontingjentet hungareze morën vlerësime pozitive nga aleatët e NATO-s, përfshirë Shtetet e Bashkuara, për profesionalizmin dhe udhëheqjen e tyre.

Në vitet e fundit, aktivitetet e Hungarisë në Ballkanin Perëndimor kanë qenë nën një vëzhgim ndërkombëtar në rritje. Disa dimensione të pranisë së saj – kryesisht politike dhe ideologjike – janë konsideruar problematike, përfshirë blerjen e mediave, mbështetjen politike dhe financiare për liderët joliberalë (veçanërisht Milorad Dodik), dhe ndërtimin e një rrjeti aktorësh joliberalë, narrativat dhe qëndrimet ideologjike të të cilëve – si skepticizmi ndaj Perëndimit, institucioneve, normave dhe parimeve perëndimore – shpesh përputhen me interesat ruse. Në këtë kuptim, Hungaria ka vepruar gjithnjë e më shumë si një shtytëse e ndikimit joliberal jashtë vendit, me Ballkanin Perëndimor si terrenin e parë dhe më efektiv për testim. Në tërësi, këto zhvillime tregojnë se Hungaria është shndërruar në një lehtësuese të përhapjes së joliberalizmit duke mundësuar, legjitimuar dhe ndonjëherë mbrojtur akterë politikë që devijojnë nga standardet demokratike të promovuara zyrtarisht nga BE-ja.

Politika Jashtme “e re - e vjetër” e Magyar ndaj Ballkanit Perëndimor

Fitorja dërrmuese e Partisë Tisza nën Péter Magyar mund të krijojë kushtet për të përmbysur politikat joliberale të epokës së Orbán si në planin e brendshëm ashtu edhe në atë ndërkombëtar. Gjatë fushatës zgjedhore, Magyar u përqendrua kryesisht në çështjet e brendshme, veçanërisht problemet ekonomike si inflacioni dhe korrupsioni, ndërsa politika e jashtme mori relativisht pak vëmendje, përveç pohimeve të përsëritura – por shumë të nevojshme – se Hungaria i përket fort aleancave të saj perëndimore. Edhe pse Magyar nuk bëri deklarata të drejtpërdrejta dhe Programi 250-faqësh i Partisë Tisza nuk i referohet në mënyrë specifike Ballkanit Perëndimor apo zgjerimit të BE-së, disa nga angazhimet dhe mesazhet e tij më të gjera politike ka të ngjarë të ndikojnë në politikën e ardhshme rajonale të Budapestit.

Mbrojtja e pakicave hungareze, mbështetja për paqen dhe stabilitetin rajonal, si dhe asistenca politike dhe teknike e lidhur me integrimin në BE do të vazhdojnë të përfaqësojnë tema kryesore në politikën e Hungarisë ndaj Ballkanit Perëndimor edhe nën drejtimin e Magyar.

Përderisa Magyar nuk e ka trajtuar në mënyrë eksplicite pjesëmarrjen e Hungarisë në misionet paqeruajtëse në Ballkanin Perëndimor, rindërtimi i besimit me aleatët perëndimorë – përfshirë NATO-n dhe shtetet anëtare të BE-së – mund të mbështetet përmes vazhdimit të rolit të rëndësishëm të Hungarisë në këto operacione, të cilat konsiderohen gjerësisht si profesionale dhe të institucionalizuara mirë. Gjatë dëgjimit parlamentar, ministri i ri i mbrojtjes, Romulusz Ruszin-Szendi, sugjeroi në mënyrë indirekte se angazhimi i Hungarisë në operacionet ekzistuese paqeruajtëse, me shumë gjasë duke iu referuar EUFOR Althea dhe KFOR, do të mbetet i pandryshuar.

Magyar gjithashtu nuk ka dhënë qëndrime të detajuara mbi anëtarësimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor në BE. Në vend të kësaj, ai është përqendruar në kundërshtimin e integrimit të përshpejtuar të Ukrainës në BE, duke theksuar rëndësinë e respektimit të të drejtave të pakicave në negociatat e ardhshme të anëtarësimit. Nën Orbán, Hungaria mbështeti fuqimisht integrimin e shpejtë të Serbisë në BE, duke theksuar shqetësime gjeopolitike si migrimi dhe stabiliteti rajonal, shpesh duke i dhënë më pak rëndësi kritereve teknike të anëtarësimit, veçanërisht standardeve të sundimit të ligjit. Magyar mund t’i japë më shumë peshë këtyre standardeve, si brenda Hungarisë ashtu edhe në raport me vendet kandidate.

Gjatë dëgjimit të saj parlamentar, zëvendëskryeministrja dhe ministrja e jashtme Anita Orbán riafirmoi mbështetjen e Hungarisë për zgjerimin drejt Ballkanit Perëndimor, duke theksuar se procesi duhet të mbetet i bazuar në meritë dhe të vazhdojë të jetë një prioritet kyç i politikës së jashtme hungareze. Ajo gjithashtu theksoi se Hungaria do të vazhdojë të ofrojë asistencë politike dhe teknike për vendet që synojnë integrimin në BE; kjo sinjalizon vazhdimësi të fortë me agjendën e regjimit të mëparshëm për zgjerimin drejt rajonit.

Magyar gjithashtu ka premtuar se Hungaria nuk do të funksionojë më si një strehë e sigurt për politikanët e huaj që kërkojnë azil politik. Edhe pse komentet e tij i referoheshin kryesisht figurave politike polake – pjesërisht si një përpjekje për të rivendosur marrëdhëniet me Varshavën – deklarata vlen qartë edhe për ish-kryeministrin e Maqedonisë së Veriut, Nikola Gruevski. Largimi i tij do të simbolizonte një ndryshim më të gjerë në politikën e Hungarisë ndaj Ballkanit Perëndimor, pasi Magyar duket i pavullnetshëm të vazhdojë mbështetjen për rrjetin joliberal rajonal të ndërtuar nën (dhe nga) Orbán.

Që nga momenti kur Magyar ka theksuar fuqishëm llogaridhënien dhe ka premtuar hetime mbi keqpërdorimin e fondeve publike, këto angazhime mund të ndikojnë edhe në mënyrë të tërthortë tek aleatët ballkanikë të Orbán. Në vitet e fundit, Hungaria ka ofruar jo vetëm mbështetje politike, por edhe ndihmë financiare për liderët rajonalë aleatë. Ndërprerja e një mbështetjeje të tillë do të zvogëlonte rolin e Hungarisë në mbështetjen e këtyre aktorëve dhe mund të përmirësonte imazhin ndërkombëtar të vendit.

Pragmatizëm me mundësi të reja në horizont

Magyar ka sinjalizuar se Hungaria synon të ruajë marrëdhënie pragmatike me vendet dhe liderët që më parë gëzonin lidhje të mira me Orbán. Në të njëjtën kohë, ai ka theksuar rëndësinë e rindërtimit të marrëdhënieve me shtetet, lidhjet e të cilave me Budapestin u përkeqësuan për shkak të politikave të Orbán. Në Ballkan, kjo mund të ketë dy pasoja të rëndësishme. Së pari, marrëdhëniet me Aleksandar Vučić dhe Milorad Dodik ka mundësi që të mbeten pragmatike dhe jo ideologjike. Në një skenar të tillë, ata do të humbnin një nga aleatët e tyre më të rëndësishëm brenda BE-së, si dhe një mbështetës të madh politik dhe partner ideologjik. Së dyti, Sarajeva dhe Prishtina mund të fitojnë një mundësi për të forcuar marrëdhëniet dypalëshe me Budapestin pa ndikimin dominues të ushtruar më parë nga Beogradi dhe Banja Luka.

Partneriteti i ngushtë Orbán–Vučić ndikoi negativisht në marrëdhëniet midis Budapestit dhe Prishtinës, veçanërisht në sferën politike, dhe komplikoi përpjekjet e Kosovës për t’u integruar në organizata ndërkombëtare. Për Kosovën, ndryshimi politik në Hungari mund të përfaqësojë një zhvillim pozitiv. Hungaria ka luajtur vazhdimisht një rol aktiv në KFOR dhe renditet rregullisht ndër pesë kontribuuesit më të mëdhenj të trupave, duke mbajtur aktualisht një personel me rreth 400 persona në Kosovë. Megjithatë, në planin politik, Hungaria në vitet e fundit është rreshtuar ngushtë me qëndrimet serbe lidhur me Kosovën. Budapesti demonstroi se njohja e pavarësisë së Kosovës nuk përkthehet automatikisht në mbështetje politike, pasi Hungaria u bë i vetmi vend që e njeh Kosovën, por megjithatë kundërshtoi aplikimin e saj për anëtarësim në Këshillin e Evropës. Në mënyrë të ngjashme, Hungaria u përmbajt nga dënimi i Serbisë dhe veprimeve të saj gjatë përleshjeve të vitit 2023 në Zveçan, kur nëntëmbëdhjetë ushtarë hungarezë të KFOR-it u lënduan – disa prej tyre rëndë – gjatë përballjeve ndërmjet protestuesve serbë, të raportuar si të organizuar dhe të inkurajuar nga Beogradi, dhe trupave të KFOR-it.

Në mënyrë të ngjashme, marrëdhënia Orbán–Dodik kontribuoi në përkeqësimin e lidhjeve me Sarajevën, veçanërisht duke u ilustruar nga kundërshtimi i Hungarisë ndaj rezolutës së Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së në vitin 2024 që shpalli 11 korrikun si Ditën Ndërkombëtare të Reflektimit dhe Përkujtimit të Gjenocidit të Srebrenicës të vitit 1995. Hungaria votoi kundër kësaj rezolute.

Një qasje më pragmatike hungareze mund të ofrojë kështu si për Prishtinën ashtu edhe për Sarajevën një mundësi për të zhvilluar marrëdhënie më të forta me Budapestin dhe potencialisht për të forcuar pozicionin e tyre ndërkombëtar përmes bashkëpunimit më të ngushtë me një shtet anëtar të BE-së dhe NATO-s, siç është Hungaria.

Re-ACT Lab promotes research and innovation as a means to advance governmental and policy-making reforms in Kosovo and regionally.